Hồ Bán Nguyệt – cái tên ấy đã giúp ta hình dung được dáng cong hình trăng khuyết của hồ. Lê Cù – một nhà nho đời Hậu Lê, người thôn Hoa Dương đã viết: ” Kìa hồ là cảnh hữu tình, khi soi xuống có hồ thì có nguyệt. Mà nguyệt vốn kho vô tận, ngửng trông lên còn nguyệt ấy là hồ” (Phú Hồ Bán Nguyệt).
Trong khung cảnh ồn ã, sầm uất của đô thị, hồ Bán Nguyệt như một nét thơ được điểm xuyết vào đó với không gian thoáng đãng, phong cảnh hữu tình. Một bên là phố phường tấp nập, một bên là con đê sông Hồng chạy dài với bờ đê trải thảm cỏ xanh mướt. Cảnh hồ mây lồng bóng nước, mặt hồ phẳng lặng, nước hồ trong xanh tựa như một tấm gương lớn lung linh soi bóng những hàng cây ven hồ. Chẳng thế mà ông nghè làng Phú Thị, tiến sĩ Chu Mạnh Trinh đã phải thốt lên lời khen: ” Nhất hồ thu tẩy kính quang viên”( Mặt hồ thu quét sáng như gương). Cảnh đẹp của Hồ Bán Nguyệt còn được ví: ” Bàn cuộc đất, hãy gác điều kim cổ, ướm hỏi Châu Doanh cùng Vị Khổn đã đâu hơn hẳn nước non này”( Phú Hồ Bán Nguyệt – Lê Cù).( Châu Doanh và Vị Khổn là địa danh Châu Cầu và Vị Hoàng thuộc tỉnh Hà Nam và Nam Định cũng không thể đẹp hơn được). Hồ Bán Nguyệt là dấu tích của dòng sông Hồng khi đã đổi dòng và cũng chính nơi đây đã diễn ra nhiều sự kiện văn hóa, lịch sử.
Thời Pháp thuộc, thực dân Pháp đã cho đắp con đường nhỏ từ cửa đền Mẫu sang điếm canh đê chia đôi hồ để chúng bơi thuyền vui chơi trong những giờ nhàn rỗi. Cách mạng tháng Tám thành công, con đường này bị phá, trả lại vẻ đẹp nguyên sơ cho hồ.
Năm 1905, Tổng đốc Hưng Yên là Lê Hoan đã tổ chức cuộc thi thơ vịnh Kiều bên hồ Bán Nguyệt. Cụ Tam Nguyên Yên Đổ Nguyễn Khuyến được mời sang làm chánh chủ khảo. Bài được gửi về rất nhiều, riêng ông nghè Chu Mạnh Trinh gửi tới hai chục bài và đã đạt giải nhất thơ Nôm. Và cuộc thi thơ vịnh Kiều ở Tao đàn Hưng Yên bên hồ Bán Nguyệt đã để lại những giai thoại văn chương lý thú.
Vào những ngày lễ hội như: Lễ hội đền Mẫu, đền Trần, lễ hội dân gian Phố Hiến…thường tổ chức thi bơi, đua thuyền, đốt pháo hoa, hát dao duyên tại hồ Bán Nguyệt.
Chênh chếch như một vầng trăng khuyết, Hồ Bán Nguyệt không những thơ mộng mà còn nằm ở một vùng đất linh thiêng với nhiều đền, chùa, đình, miếu. Soi bóng xuống mặt nước hồ là đền Mẫu, từ lâu đã là điểm đến tâm linh của người dân đất Việt. Cạnh đó là đền Trần thờ Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn – vị đức thánh cha của dân tộc. Quý khách về với Phố Hiến( Hưng Yên) để được chiêm ngưỡng vẻ đẹp của những ngôi đền, ngôi chùa cổ kính đã phong rêu, tìm về những giá trị tâm linh cao đẹp. Và hồ Bán Nguyệt là nơi quý khách có thể tản bộ thư giãn hòa mình với thiên nhiên cây cỏ, cảm nhận không gian yên tĩnh, thanh bình của một vùng đất xưa kia đã từng nổi tiếng với câu ca: ” Thứ nhất Kinh Kỳ, thứ nhì Phố Hiến”.